• info@khdconf.ir

  • شماره تماس :۳۳۳۳۳۳۶۰ - ۰۶۶

  • ساعت کاری :۸صبح تا ۵.۳۰ بعدظهر

اندازه گیری و تجزیه و تحلیل بهره وری عوامل تولید در معادن کشور طی 1393 -1385

دانلود مقاله

 

غلامعلی حاجی
استادیار و عضو هیت علمی گروه اقتصاد دانشگاه آزاد اسلامی واحد اراکاین آدرس ایمیل توسط spambots حفاظت می شود. برای دیدن شما نیاز به جاوا اسکریپت دارید
فرهاد اميري
دانشجوی دکتری اقتصاد بین الملل دانشگاه آزاد اسلامی
این آدرس ایمیل توسط spambots حفاظت می شود. برای دیدن شما نیاز به جاوا اسکریپت دارید
چكيده
درجه توسعه يافتگي كشورها، از بعد اقتصادي بستگي به ميزان بهره‌گيري مطلوب و بهينه از منابع و امكانات موجود دارد. اين موضوع بيانگر جايگاه ويژه بهره‌وري در استراتژي توسعه اقتصادي كشورهاست كه در هر دو سطح خرد و كلان مدنظر است. در اين راستا اهميت معادن كشور به عنوان يك پتانسيل كه زمينه هايي از رشد و توسعه را براي كشور بدنبال دارد غير قابل اغماض مي باشد.
در اين تحقيق معادن كشور بر حسب فعاليت هاي معدني به هفت گروه استخراج سنگ، استخراج سنگ آهن، استخراج سنگ هاي فلزي غير آهني، در استخراج سنگ، استخراج مواد معدني شيميايي، استخراج نمك و استخراج ساير مواد معدني تقسيم شده است. بهره- وري در معادن مختلف كشور به دو صورت بهره وري جزئي و بهره وري كل عوامل توليد مورد بررسي قرار گرفته است كه در بهره‌وري هاي جزئي، بهره‌وري جزئي نيروي كار، بهره‌وري جزئي سرمايه و بهره‌وري جزئي انرژي به صورت نسبت توليد به نهاده مورد نظر و در بهره‌وري كل بهره وري با استفاده از شاخص كندريك اندازه گيري و بررسي شده اند.
نتايج حاصل از تحقیق نشان مي‌دهد كه بهره‌وري جزئي نيروي كار، سرمايه و انرژي در معادن مختلف كشور متفاوت مي‌باشد. همچنين تخمین تابع تولید با استفاده از الگوی اثرات تصادفی و محاسبه بهره وری کل عوامل تولید نشان می دهد که بهره‌وري كل عوامل توليد در معادن مختلف كشور نيز متفاوت مي‌باشد.
واژگان كليدي: معادن، مادة معدني، ارزش افزوده، جبران خدمات.

` 1. مقدمه
در عصر حاضر، ‌درجه توسعه يافتگي كشورها، از بعد اقتصادي بستگي به ميزان بهره‌گيري مطلوب و بهينه از منابع و امكانات موجود در جهت نيل به اهداف اقتصادي آنها دارد. اين موضوع بيانگر جايگاه ويژه بهره‌وري در استراتژي توسعه اقتصادي كشورهاست كه هم در سطح خرد و هم در سطح كلان مطرح است.
بخش معدن از عمده‌ترين بخشهاي تأمين كننده مواد اوليه صنايع محسوب مي‌شود و ذخاير غني مواد معدني به عنوان يك امكان بالقوه مي‌تواند نقش اساسي را در توسعه صنعتي كشور ايفا نموده و راهگشاي بسياري از معضلات خوداتكايي صنعتي كشور باشد.
بطور كلي نقش معادن در زير بناي اقتصادي كشور را در چهار محور اصلي مي‌توان مورد بررسي قرار داد:1- حركت به سمت استقلال اقتصادي و رشد و توسعه صنايع مختلف2- شكوفايي بخشهاي ديگر اقتصادي3- جذب و تأمين نيروي انساني و ايجاد اشتغال4- افزايش درآمد سرانه كشور.
بهره برداري اقتصادي از معادن كشور حدود نيم قرن قبل آغاز گرديده و در سالهاي اخير و به دلايل گوناگون نقش و اهميت بخش معدن در اقتصاد كشور فزوني يافته است.
مهمترين اهداف اين پژوهش عبارتند از:
اندازه گيري و تجزيه و تحليل بهره‌وري نيروي كار، سرمایه، انرژی و بهره‌وری كلي عوامل توليد در گروه معادن كشور.
2. ادبیات موضوع
2-1. مفهوم بهره وري و انواع آن
بهره وري يا فراورش، در فرهنگ و واژگان فارسي به معناي سود آوري در مقابل توجه به مفهوم بهره وري ابتدا در اواخر دهة1940و اوايل دهة اروپا آغاز شد. اين توجه به دليل وضعيت خاص آن زمان بود، زيرا به دليل ويرانيهاي ناشي از جنگ در كشورهاي آسيب ديده، ميزان تقاضا از عرضه بيشتر بود. بنابراين در آن زمان علي رغم اشتغال كامل، عرضه ها جوابگوي تقاضا نبودند و تنها راه نجات بالا بردن بهره وري و به ويژه بهره وري نيروي انساني بود.
به طور ساده بهره وري ارتباط بين ستاده و عامل، يا تمامي عواملي كه در ايجاد آن ستاده دخيل بوده اند مطرح مي كند. اين عوامل مي تواند نيروي انساني، سرمايه، فن آوري، انرژي و بسياري از عوامل ديگر را شامل شود.
با توجه به تعاريف بالا می توان بهره‌وري را به صورت ستاده به داده تعریف کرد.
با اندازه گيري بهره وري در طي زمان مي توان روند تغييرات آن را مشخص كرد. انواع بهره‌وري عبارتند از:
1- بهره وري جزئي كه خود شامل (بهره وري جزئي سرمايه، نيروي كار، انرژي ، موادو...) 2- بهره وري كلي
2-2. تجزيه و تحليل داده هاي آماري در معادن مختلف كشور
اطلات مورد استفاده در اين تحقيق بر اساس گزارشات نتايج آمار گيري از معادن در حال بهره برداري كشور در سال های 1393-1385 مي باشد كه هر ساله توسط مركز آمار ايران منتشر مي گردد، گرد آوري شده‌اند.
در اين تحقيق فعاليت هاي معدني كشور بر حسب طبقه بندي بين المللي فعاليت هاي اقتصادي (I.S.I.C)، ويرايش سوم استفاده شده و معادن كشور را به هفت گروه مختلف تقسيم كرده ايم (جدول 1).
جدول 1- فعا ليتهاي معدني كشور
شرح فعاليت كد طبقه بندي I.S.I.C
استخراج زغال سنگ:زغال سنگ، زغال كك شو 10100
استخراج سنگ آهن: سنگ آهن، آهن منگنزدار 13100
استخراج سنگ هاي فلزي غير آهني: سرب و روي، سنگ طلا، سنگ مس، كروميت، منگنز، بوكسيت، كبالت، آنتيموان، 1320
استخراج سنگ: سنگ تزئيني، سنگ لاشه، سنگ بالاست، سنگ آهك، سنگ گچ، كائولون، خاك نسوز، دولوميت، بنتونيت و گل سرشوي، منيزيت و گل سفيد، 1410
استخراج مواد معدني شيميايي: سولفات سديم، باريت، خاك سرخ و زرد، فلورين، سولفات استرو نسيم، بر، زرنيخ، زاج، فسفات 1421
استخراج نمك: نمك سفيد، ساير نمك ها 14220
استخراج ساير مواد معدني: سيليس، پوكه معدني، فلدسپات، تالك، پنبه نسوز، صدف دريايي، ميكا، فيروزه 1429
مأخذ:مركزآمار ايران، (1393-1385).
2-3. اندازه گيري ستانده معادن
اولين مرحله در محاسبه بهره وري معادن، اندازه گيري ستانده معادن است ستانده كالا و يا خدمات توليدي است كه قابل مصرف، فروش و داراي كيفيت مطلوب باشد.
در اندازه گيري ستانده براي محاسبه بهره وري در معادن هم از معيار فيزيكي و هم از معيار پولي استفاده مي شود.
در اين پژوهش از ارزش افزوده به عنوان ستانده استفاده شده است. ارزش افزوده عبارت از مابه التفاوت ارزش دريافتيها و ارزش پرداختي ها و يا به عبارت ديگر خروجي خالص شركت مي باشد. با استفاده از ارزش افزوده و ارتباط آن با نيروي كار يا سرمايه، نسبت هاي بهره وري مي توانند تشكيل شوند. از مزاياي مهم استفاده از ارزش افزوده، كه به عنوان ستانده انتخاب شده، آن است كه نمايانگر چگونگي ايجاد ثروت توسط معدن از طريق فرآيند توليد و توزيع آن بين افراد سهيم در توليد مي باشند.
جدول 2- ارزش افزوده معادن كشوردر سال1393- 1385،( برحسب میلیون ريال)
سال
استخراج زغال سنگ استخراج سنگ آهن استخراج سنگهاي فلزي غير آهني استخراج سنگ استخراج مواد معدني شيميايي استخراج نمك استخراج ساير مواد معدني جمع
1385 682308
3441110
7715038
3258515
117828
85877
196440
15497116

1386 980006
6864049
8701308
4941659
171191
134200
239875
22032288

1388 1288659
6699610
8953306
6851785
273292
187041
303293
24556986

1389 1210127
12015659
13459197
8662407
219679
205966
395386
36168421

1390 1505477
18291578
14645609
8976287
369608
177481
494250
44460290

1391 3317656
38740685
23238747
9712735
497717
270416
574649
76352605

1392 2688527
52610917
19914602
13153260
498768
271385
969616
90107075

1393 3255704
52697479
21407310
14572723
533364
385582
1367807
94219969

مأخذ:مركزآمار ايران، (1393- 1385).
در سال 1393،كل ارزش افزوده معادن كشور 94219969 میلیون ريال مي باشدو بيشترين ارزش افزوده مربوط به معادن استخراج سنگ آهن با رقمي معادل 52697479 میلیون ريال مي باشدو هركدام از معادن استخراج سنگ هاي فلزي غير آهني و استخراج سنگ به ترتيب با رقمي معادل 21407310 میلیون ريال و 14572724 میلیون ريال در رتبه هاي بعدي قرار دارند. كمترين ارزش افزوده مربوط به معادن استخراج نمك مي باشدكه داراي رقمي معادل 385582میلیون ريال مي باشد.

2-4. اندازه گيري نهاده هاي معدن:
گام دوم در اندازه گيري بهره وري، بدست آوردن نهاده هاست كه به ميزان ستانده ها داراي اهميت مي باشند. دريك فرآيند توليدي پرسنل، سرمايه، انرژي، مواد و خدمات كه همان عوامل توليد هستند، نهاده ناميده مي شوند. در اين تحقيق از هزينه هاي پرسنلي به عنوان نهادة نيروي كار استفاده شده همچنين از ارزش موجودي سرمايه به عنوان نهادة سرمايه و از ارزش سوخت هاي مصرف شده به عنوان نهادة انرژي استفاده شده است.
هزينه هاي پرسنلي:
اين هزينه ها كه گاهي به عنوان نهاده نيروي انساني نيز گفته مي شود، يكي از مهمترين نهاده ها در محاسبه بهره وري محسوب مي گردد كه مي تواند بصورت تعداد پرسنل يا دستمزد محاسبه شود. مقياس تعداد پرسنل كلية عوامل مؤثر در نهاده انساني را در بر نمي گيرد و بهتر است كه از شاخص جامع تري مانند جمع حقوق و دستمزد استفاده كرد. در اين مورد خاص مي توان از جبران خدمات مزد و حقوق بگيران استفاده كرد. در جدول3- جبران خدمات مزدو حقوق بگيران معادن كشور در سال 1394-1386نشان داده شده است.


جدول 3- جبران خدمات مزد و حقوق بگيران معادن كشور در سال 1393-1385 برحسب (میلیون ریال)
سال
استخراج زغال سنگ استخراج سنگ آهن استخراج سنگهاي فلزي غير آهني استخراج سنگ استخراج مواد معدني شيميايي استخراج نمك استخراج ساير مواد معدني جمع
1385 265385 178679 542765 549319 19198 15153 29391 1752762
1386 353111 236140 972687 657117 43013 20148 34367 2307840
1388 440797 292487 1070666 1413469 38233 20268 49730 3325650
1389 701776 535864 1776511 1173010 71571 23965 65557 4348255
1390 844213 1173346 1901039 1417494 65259 35737 79320 5518477
1391 558790 669751 1078212 2317671 66899 31144 98747 4821215
1392 877825 1054437 934616 2679685 92125 41342 113800 5793830
1393 1712062
4835536
3948002
372439
133226
82054
270324
11353643

منبع: مركزآمار ايران، (1393-1385).
در سال 1393 بيشترين جبران خدمات مزد وحقوق بگيران مربوط به معادن استخراج سنگ آهن مي باشد كه داراي رقمي معادل4835536 میلیون ريال مي باشد و هركدام از معادن استخراج سنگ های فلزی غیر آهنی و استخراج زغال سنگ به ترتيب با رقمي معادل 3948002میلیون ريال و 17112062 میلیون ريال در رتبه هاي بعدي قرار دارند.كمترين جبران خدمات مزد و حقوق بگيران مربوط به معادن استخراج نمك مي باشد كه داراي رقمي معادل 82054 میلیون ريال مي باشد.

نهاده سرمايه :
سرمايه در بخش صنعت شامل ساختمانها، ماشين آلات و ذخاير در يك دورة زماني خاص ميباشد. ليكن در اين تحقيق از سرمایه گذاری کل به عنوان نهاده سرمايه استفاده شده است.
در جدول4- موجودي سرمايه در معادن كشور در سال های 1393-1385 نشان داده شده است.

جدول 4. موجودي سرمايه معادن كشوردر سال های1392-1384 برحسب (میلیون ريال)
سال
استخراج زغال سنگ استخراج سنگ آهن استخراج سنگهاي فلزي غير آهني استخراج سنگ استخراج مواد معدني شيميايي استخراج نمك استخراج ساير مواد معدني جمع
1385 121001
160187
392204
782955
15769
6858
35938
1122708

1386 184671
296398
299354
1127010
20127
15550
52494
1992648

1388 234416
459439
925479
1149004
24633
8611
60533
2853504

1389 192715
3532097
176224
1539720
16066
14319
87364
5558505

1390 181097
2748779
332795
1475745
92089
12524
126810
4969839

1391 352102
3671719
1836326
1725680
82278
0
228100
7896205

1392 659845
6122879
2767826
2767826
71676
88800
82593
15916498

1393 416322
13191312
1895750
2729863
267900
46864
162484
18710495

منبع: :مركزآمار ايران، (1393-1385).
در سال 1393 بيشترين سرمایه گذاری کل مربوط به معادن استخراج سنگ آهن مي باشد كه داراي رقمي معادل 13191312 میلیون ريال مي باشد و هر كدام از معادن استخراج سنگ و سنگهای فلزی غیرآهنی داراي سرمایه گذاری کل به ترتيب 2729863 میلیون ريال و 1895750 میلیون ريال مي باشد.
كمترين سرمایه گذاری کل مربوط به معادن استخراج نمک مي باشد كه داراي رقمي معادل 46864 میلیون ريال مي باشد.
نهاده انرژي:
انرژي مي تواند به عنوان بخشي از داده هاي مواد اوليه به حساب آيد اما به دليل اينكه هزينه انرژي بيشترين قسمت از هزينة مواداوليه در صنايع بوده و همچنين تغييرات قيمت انرژي در ايران تابع تغييرات قيمتهاي بازار و قوانين عرضه و تقاضا نيستند، اين هزينه به طور جداگانه محاسبه مي شود. افزايش قيمت انرژي در دهه هاي اخير و عدم سهولت در دسترسي به اشكال مختلف آن موجب شده تا به اين داده اساسي در بخش صنعت و معدن توجه بيشتري شود.در صنايع عمدتاً از دو نوع انرژي يعني برق و مواد سوختني استفاده مي شود، برق مي تواند به وسيلة شركت توليد شده و يا اينكه از توليد كنندگان مستقل خريداري مي شود. مواد سوختي نيز به اشكال مختلف مانند نفت، گاز، بنزين، نفت گاز، نفت سفيد و زغال سنگ خريداري مي شود. با در نظر گرفتن مصرف انواع انرژي در صنعت و جمع هزينه هاي مربوط به آن مي توان هزينة كل انرژي مصرفي را به عنوان داده انرژي در نظر گرفت. در جدول 5- ارزش پولي سوخت مصرف شده در معادن كشور در سال های 1393-1385 نشان داده شده است.


جدول5- ارزش پولي سوخت مصرف شده معادن كشور در سال های 1393-1385 (برحسب میلیون ريال)
سال
استخراج زغال سنگ استخراج سنگ آهن استخراج سنگهاي فلزي غير آهني استخراج سنگ استخراج مواد معدني شيميايي استخراج نمك استخراج ساير مواد معدني جمع
1384 21062644 78262031 3267861 152541482 1716334 1436231 3007111 30483181
1385 21336965 94905381 1042502 75295280 87329831 2189062 4597688 93163723
1386 41857 58801 273761 664579 5659 5681 13255 1803550
1387 48517 180221 201319 338438 4738 1860 7152 782245
1388 42257 188145 194418 35277 4739 2196 7114 790147
1389 117113 956576 896159 1284810 12643 9630 29747 3296680
1390 109593 1205902 1379137 1152642 15712 8088 33224 390258
1391 104860 1314316 1318226 1231339 26592 8319 36424 4040077
1392 91164 1038694 1618697 1264446 20339 8745 39341 4081427
منبع: مركزآمار ايران، (1392-1385).
در سال 1393 بيشترين ارزش پولي سوخت مصرف شده مربوط به معادن استخراج فلزات غیر آهنی مي باشد كه داراي رقمي معادل 1618697 میلیون ريال مي باشد هر كدام از معادن استخراج سنگ و استخراج سنگ آهن به ترتيب داراي رقمي 1264446 میلیون ريال و 1038694 میلیون ريال در رتبه هاي بعدي قرار دارند. كمترين ارزش پولي سوخت مصرف شده مربوط به معادن استخراج نمك مي باشد كه داراي رقمي معادل 8745 میلیون ريال مي باشد.
3. مبانی نظری
در این بخش الگوهای اندازه گیری بهره‌وری جزیی و کلی و تابع تولید توضیح داده می‌شود.
3-1.مدل هاي اندازه گيري بهره وري:
روش هاي مختلفي براي اندازه گيري بهره وري با توجه اهداف محققين در اين زمينه وجود دارد، در اين تحقيق بهره وري به دو صورت جزئي و كلي مورد استفاده قرار خواهد گرفت كه هر كدام داراي روش هاو شاخص هاي خاص خود براي اندازه گيري دارا مي باشد.
بهره وري جزئي:
بهره وري نسبت بين ستاده و دادة يك سيستم توليدي را به صورت كمي توصيف مي كند. هرگاه در نسبت مذكور از بين كلية داده ها و منابع، صرفاً رابطه بين ستاده با يكي از منابع و عوامل توليد مورد بررسي قرار گيرد چنين بهره وري را بهره وري جزئي گويند.
در اين تحقيق اندازه بهره وري جزئي نيروي كار ، سرمايه و انرژي در معادن كشور اندازه گيري مي شود. هر چند استناد به نتايج بهره وري جزئي با توجه تأثير پذيري عوامل توليد از يكديگر، كار درستي محسوب نمي گردد و بهتر است بهره وري كلي عوامل توليد براي تجزيه و تحليل بهره وري مورد استفاده قرار گيرد.
الف- بهره وري جزئي نيروي كار
متداولترين مفهوم بهره وري، بهره وري عامل كار يا بهره وري نيروي انساني است و هنگامي كه از بهره وري بدون توصيف يا تحديد بيشتري سخن گفته مي دشود، مراد اشاره بهره وري كار يا بهره وري نيروي انساني است.
به همين سبب امروزه اندازه گيري بهره وري كار معمولترين طريق اندازه گيري بهره وري است. در سنجش بهره وري عامل كار حجم فيزيكي محصول توليد شده يا ارزش پولي آن به ازاء هر واحد نيروي كار مصروفه (مثلاً ساعت نفر) تعيين مي شود(ابطحي و كاظمي،1382، ص 96-95).
مدل پايه اي براي اندازه گيري بهره وري جزئي نيروي كاردر اين تحقيق را مي توان به صورت زير ارائه كرد:

كه در رابطه بالاداريم:
: بهره وري نيروي كار
: ارزش افزوده
: هزينه پرسنلي(جبران خدمات مزد و حقوق بگيران)
ب- بهره وري جزئي سرمايه:
يكي ديگر از شاخص هاي بهره وري جزئي عوامل توليد بهره وري سرمايه است. براي محاسبه بهره وري جزئي سرمايه در اين تحقيق از اربطه زير استفاده شده است:

كه در رابطه بالا داريم:
: بهره وري سرمايه
: ارزش افزوده
: موجودي سرمايه
ج- بهره وري جزئي انرژي:
يكي ديگر از شاخص هاي بهره وري جزئي عوامل توليد بهره وري انرژي مي باشد.چون معادن عمدتاً از دو نوع انرژي يعني برق و مواد سوختني استفاده مي كنند بنابراين براي اندازه گيري بهره وري انرژي بايد از واحد مشتركي استفاده كرد.در اين تحقيق از ارزش پولي سوخت مصرف شده و برق استفاده شده است(اورعي و پيماندار،1382ص29).
در اين تحقيق براي بدست آوردن بهره وري جزئي انرژي از رابطه زير استفاده شده است:

كه در رابطه بالا داريم:
: بهره وري انرژي
: ارزش افزوده
: هزينه كل انرژي مصرفي
بهره وري كلي عوامل توليد:
بهره وري كلي عوامل توليد عبارتست از نسبت خالص محصول بر مجموع نهاده هاي نيروي كار و سرمايه. معمولاً به جاي خالص محصول، ارزش افزوده و در مخرج كسر مجموع ارزشهاي نيروي كار و سرمايه قرار مي دهند.
در اين تحقيق براي بدست آوردن بهره وري كل عوامل توليد از شاخص كندريك استفاده شده است. شاخص بهره وري كل در اين روش بر اساس نسبت محصول واقعي به ميانگين وزني عوامل توليد كار، سرمايه و انرژي بر اساس رابطه زير محاسبه مي گردد:

كه در رابطه بالا به ترتيب سهم سرمايه ، سهم نيروي كار و سهم انرژي و نيروي كار، موجودي سرمايه و انرژي صرف شده و ارزش افزوده مي باشد.
3-2. تابع تولید
طبق بررسي هاي به عمل آمده و پژوهش هاي گذشته مناسب ترين تابع توليدي كه مي توان براي ساختار اقتصادي ايران، به خصوص بخش معدن در نظر گرفت تابع كاب داگلاس است. از مزيت هاي اصلي اين تابع همخواني تخمين هاي صورت گرفته در پژوهش هاي مختلف با واقعيت هاي موجود اقتصادي كشور است.
بدين منظور در اين پژوهش نيز براي اندازه گيري بهره وري كل عوامل توليد بر اساس شاخص كندريك از تابع توليد كاب داگلاس(با كشش جانشيني واحد)، استفاده مي شود.
شكل عمومي اين تابع براي n نهادة توليد عبارت است از:

اين تابع براي سه نهادة به صورت زير در مي آيد:

كه فرم لگاريتمي آن بصورت زير مي باشد

4. نتایج تجربی
در این بخش نتایج تجربی برآورد تابع تولید و تحلیل واریانس بیان می شود.
4-1. بر آورد تابع توليد معادن كشور:
مهمترين عامل در اندازه گيري بهره وري كلي عوامل توليد، تعيين نوع تابع توليد است. در اين تحقيق براي اندازه گيري بهره وري كلي عوامل توليد از تابع توليد كاب داگلاس استفاده شده است. پژوهش حاضر با توجه به ماهیت داده‌ها با الگوی دادههای تابلویی روبه رو می باشد.
در داده هاي تابلويي براي اين که مشخص شود، داده ها با استفاده از روش ترکيبي مورد برآورد قرار مي گيرند يا با استفاده از روش داده هاي تابلويي ،از آزمون F استفاده مي شود. اين آماره مبتني بر صحت همگني بين كليه كشورها استوار است. در آزمون F ، فرضيه صفر يكسان بودن عرض از مبدأ (روش تركيبي) و فرضيه مقابل ناهمساني عرض از مبدأ (روش داده هاي تابلويي ) را نشان مي دهد. اين آماره به صورت زير محاسبه مي گردد :

که در فرمول فوق:
: R2w R2 اثرات ثابت يا درون گروهي
R2T: R2 كل يا تركيبي (pool)
نتایج حاصل از برآورد آزمون F در جدول زیر امده است.

جدول6. نتایج آزمون F
آزمون Statistic d.f Prob.
آزمون F 104/15 31, 6 0000/0
آزمون خي دو 046/56 6 0000/0
منبع : يافته هاي تحقيق
با توجه به جدول 6، فرضيه صفر مبني بر اينکه داده ها به صورت ترکيبي هستند به نفع فرضيه مقابل مبني بر اينکه داده ها به صورت تابلويي هستند، رد مي شود. لذا هر دو تا معادله بايد از روش داده هاي تابلويي برآورد گردد.
آماره اين آزمون که براي تشخيص ثابت يا تصادفي بودن تفاوت¬هاي واحدهاي مقطعي به صورت زير محاسبه مي¬شود که داراي توزيع کاي- دو با درجه آزادي برابر با تعداد متغيرهاي مستقل (K) است.

که:

چنانچه آماره آزمون محاسبه شده بزرگتر از جدول باشد فرضيه رد مي‏شود. اگر رد شود يعني درحقيقت برابر بودن برآوردهاي اين دو روش رد شده است كه در اين صورت از مدل F.E استفاده مي شود. اما اگر پذيرفته شود توصيه مي گرددكه از مدل R.E استفاده شود.

جدول7. نتایج آزمون هاسمن
آزمون Statistic d.f Prob.
آزمون خی دو 046/15 3 0018/

منبع : يافته هاي تحقيق

با توجه به جدول 7 و نتایج آزمون هاسمن، در سطح معنی داری 5 درصد فرضیه صفر قابل رد نمی باشد لذا از الگوی اثرات تصادفی استفاده می شود که نتایج تخمین این الگو به صورت زیر می باشد:
نتايج مربوط به تخمين تابع توليد براي معادن كشوربه صورت زير مي باشد:

LOG(VA)= 775/4 +44/.*LOG(L)+27/0 *LOG(K) + 062/0*LOG(E)
t: (6/5) (20/5) (11/2) (97/4)
R2 = 78/0

اگر نیروی کار یک درصد افزایش پیدا کند به شرط ثابت بودن سرمایه و انرژی صرف شده ارزش افزوده.خ44 .0 درصد افزایش پیدا میکند.
اگر سرمایه گذاری یکدرصد افزایش پیدا کند به شرط ثابت بودن نیروی کار و انرژی صرف شده ارزش افزوده 0.27 درصد افزایش پیدا میکند.
اگر مجموع را 100 درصد افزایش دهیم تولید 0.77 افزایش پیدا میکند یعنی بازدهی نسبت به مقیاس کاهنده دارد لذا بنابراين در اين مدل بازدهي نسبت به مقياس کاهنده دارد.
4-2. نتایج تحلیل واریانس بهره وري جزئي نيروي كار،سرمایه، انرژی و بهره وری کل عوامل تولید.
نتایج مربوط به تحلیل واریانس نشان میدهد که بین بهره وری جزئی نیروی کار در معادن مختلف کشور تفاوت معنی داری وجود دارد. همچنین بین بهره وری جزئی سرمایه در معادن مختلف تفاوت معنی داری وجود دارد. نهایتا تحلیل واریانس نش
جدول8 نتايج تحليل واريانس مربوط به بهره وري جزئي نيروي كار در معادن مختلف كشور در سال 1392 را نشان مي دهد.
جدول 8. نتايج تحليل واريانس مربوط به بهره وري جزئي
نيروي كار در معادن مختلف كشور
منبع تغيير مجموع مجذورات درجه آزادي ميانگين مجذورات F سطح معني داري
معادن 73/835 7 24/103 27/6 030/0

با توجه به جدول8 ، بين بهره وري جزئي نيروي كار در معادن مختلف كشور در سطح معنی داری10 درصد، تفاوت معني داری وجود دارد.


همچنین نتايج تحليل واريانس مربوط به بهره وري جزئي سرمايه در معادن مختلف كشور برای سال 1393 در جدول 9 نشان داده شده است.
جدول9. نتايج تحليل واريانس مربوط به بهره وري جزئي سرمايه
در معادن مختلف كشور
منبع تغيير مجموع مجذورات درجه آزادي ميانگين مجذورات F سطح معني داري
معادن 61/78 7 79/12 57/19 000/0

با توجه به نتایج جدول 9 بين بهره وري جزئي سرمايه در معادن مختلف كشور تفاوت معني دار وجود دارد.
همچنین با توجه به جدول 10 می توان بیان کرد که بين بهره وري جزئي انرژی در معادن مختلف كشور برای سال 1393 تفاوت معني داری وجود دارد.

جدول10. نتايج تحليل واريانس مربوط به بهره وري جزئي انرژي
در معادن مختلف كشور
منبع تغيير مجموع مجذورات درجه آزادي ميانگين مجذورات F سطح معني داري
معادن 91/1468 7 13/254 24/38 000/0

5. نتيجه گيري و پيشنهادها
نتايج حاصل از بررسي هاي صورت گرفته در اين پژوهش حاكي از آن است كه:
1- بهره وري جزئي نيروي كار در معادن مختلف كشور متفاوت مي باشد.
آنچه به طور كلي در اين قسمت مي توان عنوان نمود اين است كه بهره وري جزئي نيروي كار در معادن مختلف متفاوت مي باشد به طوري كه در سال 1393معادن استخراج سنگ دارا بيشترين بهره وري (12/39)، و هر كدام از معادن استخراج سنگ آهن و استخراج ساير مواد معدني به ترتيب داراي 89/10 و 06/5 در رديف هاي بعدي قرار دارند.
2- بهره وري جزئي سرمايه در معادن مختلف متفاوت مي باشد
آنچه بطور كلي در اين قسمت مي توان عنوان نمود اين است كه اندازه بهره‌وري جزئی سرمايه در معادن مختلف متفاوت مي باشد بطوري كه در سال 1393 معادن استخراج سنگهای فلزی غیر آهنی داراي بيشترين بهره وري جزئي سرمايه (29/11)، و هر كدام از معادن استخراج سایر مواد معدنی و استخراج نمک به ترتيب داراي بهره وري جزئي سرمايه 41/8 و 22/8 در رتبه های بعدي قرار دارند.
3- بهره وري جزئي انرژي در معادن مختلف متفاوت مي باشد.
بر اساس نتايج بدست آمده به اين نتيجه مي رسيم كه بهره وري جزئي انرژي در معادن مختلف متفاوت مي باشد. بيشترين بهره وري جزئي انرژي در سال 1393 مربوط به معادن استخراج سنگ آهن(65/50)، و هر كدام از معادن استخراج زغال سنگ و استخراج سایر مواد معدنی به ترتيب داراي بهره وري جزئي انرژي 49/29 و 64/24 مي باشد كه در رتبه هاي بعدي قرار دارند.
4- بهره وري كل عوامل توليد در معادن مختلف متفاوت مي باشد.
براي بدست آوردن بهره وري كل عوامل توليد ابتدا تابع توليد مناسب با معادن ايران تخمين زده شد كه براي اين منظور از تابع توليد كاب داگلاس با كشش جانشيني واحد استفاده شده است.
بر اساس نتایج بدست آمده بیشترین بهره وری کل عوامل تولید در سال 93 مربوط به استخراج سنگ آهن می باشد و هر کدام از معادن استخراج سنگ و استخراج سنگهای فلزی غیر آهنی در رتبه های بعدی قرار دارند.


پيشنهادهاي نگارندگان مقاله شامل موارد زير مي باشد:
1- با توجه به نتايج بدست آمده و تأييد اين مسئله كه بهره وري هاي جزئي نيروي كار، سرمايه و انرژي و همچنين به طور كلي بهره وري كل عوامل توليد در معادن مختلف متفاوت مي باشد مي توان پيشنهاد داد كه سياستگذاران براي افزايش توليد در معادن مختلف به نكات فوق توجه بيشتري داشته و بر روي عاملي كه داراي بالاترين بهره وري در معادن خاصي است سرمايه گذاري بيشتري انجام دهند.
2- با توجه به اين كه بهره وري نيروي كار، سرمايه و انرژي در معادن مختلف متفاوت مي باشد پيشنهاد داده مي شود معادني كه داراي بهره وري جزئي بالايي هستند تقويت شوند و معادني كه داراي بهره وري پاييني مي باشند شناسايي شده و برنامه ريزي خاصي راجع به آنها انجام گيرد.
3- با توجه به تعداد معادن و پراكندگي آنها در كشور براي هر كدام از معادن مختلف برنامه ريزي خاص داشته باشيم.
4- با توجه به اين كه بهره وري كل عوامل توليد در معادن مختلف كشور متفاوت مي باشد و اين مسئله كه ميزان بودجه مصرفي براي گسترش بخش معدن محدود است مي توان پيشنهاد داد كه دولت معادن مختلف را بر اساس بهره وري عوامل توليد رتبه بندي نموده و براي رسيدن به توليد بالاتر و سريعتر بر روي معادن با رتبه هاي بالاتر هزينه بيشتري بكند.
5- با توجه به اين كه در اين تحقيق مشخص شده بهره وري عوامل توليد در معادن مختلف متفاوت مي باشد پيشنهاد مي شود كه كارشناسان به دنبال علل تفاوت بهره وري يك عامل در معادن مختلف بوده و بر اساس آن بهره وري عاملي كه در معدني كه كمتر است افزايش دهند. احتمال تفاوت مهارت نيروي كار گر در معادن مختلف مي تواند دليل تفاوت بهره وري آن باشد و بر همين اساس مي توان خاطر نشان كرد به اين علت كه نيروي كارگر غير ماهر توانايي كمتري در به كار گيري درست سرمايه دارد سبب كاهش بهره وري سرمايه نيز مي شود به خاطر تفاوت سطح تكنولوژي در معادن مختلف اين مسئله بر روي نيروي كار و سرمايه اثر بسيار بالايي دارد.
منابع فارسي
آذربايجاني، كريم.(1368). اندازه گيري و تجزيه وتحليل بهره وري صنايع كشور، پايان نامه كارشناسي ارشد، اصفهان: دانشگاه اصفهان.
ابطحي، سيد حسن و كاظمي، بابك.(1382). بهره وري ، چاپ چهارم، انتشارات مؤسسه مطالعات و پژوهشهاي بازرگاني.
اميني، عليرضا.(1384). اندازه گيري و تحليل روند شاخص هاي بهره وري جزئي و كلي عوامل توليد به تفكيك بخش هاي اقتصادي ايران، چكيده مقاله ها: همايش ملي چشم انداز جمهوري اسلامي ايران در افق 20ساله، مركز چاپ و انتشارات مؤسسه عالي آموزش و پژوهش مديريت و برنامه ريزي.
اورعي، سيد كاظم و پيماندار، محمد صادق.(1382). تحليل و محلسبه بهره وري ، تهران، دانشگاه صنعتي امير كبير، انتشارات مركزي.
قطميري، محمدعلي و قادري، جعفر،(1375). اندازه گيري و تجزيه و تحليل عوامل مؤثر بهره وري در صنايع ايران، مجموعه مقالات و سخنرانيهاي دومين كنگره ملي بهره وري ايران، تهران، انتشارات بصير.
مركز آمار ايران،(1392-1384). نتايج آمارگيري از معادن در حال بهره برداري كشور1392-1384، تهران: دفتر انتشارات و اطلاع رساني.
نوفرستي، محمد،(1378). ريشه واحد و همجمعي در اقتصاد، تهران:مؤسسه خدمات فرهنگي رسا.

منابع انگليسي
Bonelli,Regis. (1992). "Growth of Productivity in Brazilian Industries", J. Devel Econ, 39.PP.85-109.
Chen, T.S. And Tang, D.P.(1990)." Export Performance And Productivity Growth", The Case of Taiwan.Econ. Devel and Chge.PP.577-583.

Kendrick, J.W. and B.N.Vaccara.(1980). New Developments in Productivity Measurment and Analysis. The University of Chicayo.
Krueger,Ane,O. and Tancer, Baran.(1982). "Growth of Factor Productivity in Turkish Manufaturing Industries", Journal of Development Economics, vol. 11, NO.3.
Singh, Tarlok.(1995)." Total Factor Productivity in the Manufacturing Industries in India", Reserve Bank of India Working Paper, No250.

 

خبرنامه

برای اطلاع از آخرین خبرهای همایش در خبرنامه سایت عضو شوید .
ثبت

آدرس

آدرس :

خرم آباد، میدان دانشجو، بالاتر از هلال احمر، اتاق بازرگانی، صنایع، معادن و کشاورزی لرستان

شماره تماس :

۳۳۳۳۳۳۶۰ ۰۶۶

فکس:

۳۳۳۲۲۲۹۰ ۰۶۶

آدرس ایمیل:

این آدرس ایمیل توسط spambots حفاظت می شود. برای دیدن شما نیاز به جاوا اسکریپت دارید